ARTYŚCI FIT

 poprzednia

 

Ignacy GogolewskiIgnacy Gogolewski

Urodził się w 1931 roku w Ciechanowie. W 1953 ukończył wydział aktorski warszawskiej PWST .

Po dyplomie został zaangażowany do Teatru Polskiego w Warszawie, gdzie grał do roku 1959. Powracał do niego jeszcze dwukrotnie: 1975-80, 1992-2000). W latach 1959-62 i 1968-71 był aktorem warszawskiego Teatru Dramatycznego . Od 1965 do 1968 występował w Teatrze Współczesnym w Warszawie . Oprócz pracy aktorskiej trzykrotnie pełnił funkcję dyrektora: Teatru Śląskiego w Katowicach (1971-74), Teatru im. Osterwy w Lublinie (1980-85) i Teatru Rozmaitości w Warszawie (1985-89). Obecnie jest aktorem Teatru Narodowego w Warszawie.

Jego wykładowcami i nauczycielami zawodu byli: Jan Kreczmar, Maria Dulęba, Zofia Małynicz, Jan Świderski, Marian Wyrzykowski, Janina Romanówna. Od nich uczył się dbałości o czystość słowa, umiejętności operowania głosem, szacunku do rytmu prozy i wiersza. Można powiedzieć, że Ignacy Gogolewski - obdarzony dobrymi warunkami zewnętrznymi, znakomicie czujący się w repertuarze klasycznym - jest jednym z ostatnich kontynuatorów starej szkoły aktorskiej. O początkach swojej kariery mówi:

"zaangażowany po studiach do Teatru Polskiego zetknąłem się z całą plejadą ludzi wybitnych, i takich, których nazwiska może niczego by dziś nie mówiły. Wszyscy oni razem stanowili akademię umiejętności zawodowych praw i reguł najczęściej niepisanych, lecz bez tych reguł dzisiejszy teatr nie ruszyłby z miejsca..." ("Teatr" nr 5/1974)

Po raz pierwszy zwrócił na siebie uwagę wybitną kreacją Gustawa-Konrada w DZIADACH Adama Mickiewicza wyreżyserowanych przez Aleksandra Bardiniego (1955). Pisano, że "błysnął wybitnym talentem i opanowaniem warsztatu", "oczarował publiczność swoją osobowością i pięknie podanym wierszem". Krytycy jednogłośnie uznali młodego aktora za kontynuatora najszlachetniejszych tradycji teatru romantycznego.

Potem przyszły następne role: Maurycy w LECIE W NOHANT Jarosława Iwaszkiewicza (1956), Achilles w sztuce Artura Marii Swinarskiego ACHILLES I PANNY (1956), Rizzio w MARII STUART Juliusza Słowackiego (1958), tytułowa rola w MAZEPIE Juliusza Słowackiego (1959). Na scenie Teatru Dramatycznego grał m.in. Pastora Hale w sztuce Arthura Millera PROCES W SALEM (1959) i poetę Jęzorego w sztuce Stanisława Ignacego Witkiewicza W MAŁYM DWORKU (1959). Wcielając się w postać Jęzorego, jakże odmienną od dotychczas granych, ukazał wielopłaszczyznowość swego warsztatu aktorskiego. Bawił się deklamacją, parodiując styl klasyczny. Zupełnie odmienna od przyjętych forma mówienia tekstu Witkiewicza stała się szalenie odkrywcza i nowatorska w swej wymowie.

"W dorobku artystycznym Gogolewski najbardziej ceni obecność wewnętrznej dialektyki. Tworzenie czegoś, a następnie wyzwolenie się z tego, co zostało stworzone. (...) Gogolewski, pierwszy po wojnie Gustaw-Konrad, wypracował styl romantyczny. Cechą charakterystyczną tego stylu jest nierozłączne splecenie walorów lirycznych i dramatycznych. Lecz Gogolewski stworzywszy pewien styl w aktorstwie, zadbał, aby się zeń wyzwolić. Dlatego Gogolewski grywa w Witkacym..." (Krzysztof Głogowski, "Słowo Powszechne" nr 14/1976)

Aktor nieustannie poszerzał swój repertuar, grając Nerona w BRYTANIKU Jeana Racine'a (1963), Janka w MOŚCIE Jerzego Szaniawskiego (1963), Gustawa w ŚLUBACH PANIEŃSKICH Aleksandra Fredry (1963). Wybitnym osiągnięciem była rola Zygmunta Augusta w słynnych KRONIKACH KRÓLEWSKICH Stanisława Wyspiańskiego (1968) w reżyserii Ludwika René w Teatrze Dramatycznym.

"Udział w tym przedstawieniu pozwolił Gogolewskiemu na coś więcej niż samą demonstrację dojrzałości swej sztuki, (...) pokazał swojego Zygmunta Augusta w pełnym wymiarze narastających uczuć, konsekwentnego w grze miłosnej i w grze o władzę, pełnego żaru w scenach wyznań i scenach żałobnych lamentacji." (Witold Filler, "Ignacy Gogolewski", WAiF Warszawa 1979)

Role telewizyjne Ignacego Gogolewskiego, powstałe w latach 60. i 70., nie dają się zamknąć w jednej formule. Są zbyt różnorodne. Odnaleźć w nich można cechy zarówno dawnych romantycznych kreacji teatralnych, jak i późniejszych filmowych. Zagrał m.in. Rodriga w CYDZIE Pierre'a Corneille'a (1969), tytułowego Mazepę w dramacie Juliusza Słowackiego (1969), Zenona Ziembiewicza w GRANICY Zofii Nałkowskiej (1970), Jego w DRUGIM POKOJU Zbigniewa Herberta (1970), Tadeusza w ŚNIADANIU U DESDEMONY Janusza Krasińskiego (1975).

Gogolewski ma również w swym dorobku wiele ról filmowych. Występował w filmach najwybitniejszych polskich reżyserów: w TRUDNEJ MIŁOŚCI (1953) i SAMOTNOŚCI WE DWOJE (1968) Stanisława Różewicza, WYSTRZALE (1965) i HRABINIE COSEL (1968) Jerzego Antczaka. Zagrał także tytułowego BOLESŁAWA ŚMIAŁEGO (1971) w obrazie Witolda Lesiewicza oraz Cypriana Kamila Norwida w DOMU ŚW. KAZIMIERZA (1983) we własnej reżyserii. Najgłębiej jednak zapadł w pamięć widzów Antek Boryna z telewizyjnego serialu CHŁOPI Jana Rybkowskiego (1972), będącego ekranizacją nagrodzonej Noblem powieści Władysława Reymonta . Antek Gogolewskiego "urzekał swą prostotą" i "żarem miłosnego opętania". Było w tej roli coś prostackiego i szlachetnego zarazem.

"Antek Boryna - czerpie swą siłę z nieprzemijającej wiary w ziemię. (...) To wieśniak posiadający jakby prostotę majestatu, wrodzoną godność osobistą, obie te cechy zrodziły się z nieustannego obcowania z ziemią - żywicielką i władczynią jednocześnie..." (Lidia Klimczak, "Aktor znaczy indywidualność", "Panorama Polska" nr 5/1984)

Dociekania, na czym opiera się siła i mistrzostwo warsztatu aktorskiego Gogolewskiego, kończyły się zwykle konkluzją:

"Sukces jego aktorstwa polega na znakomitym portretowaniu rozdarć wewnętrznych człowieka. Stąd powodzenie nie tylko w tworzeniu scenicznych czy telewizyjno-filmowych postaci z kart Mickiewicza, Słowackiego, Puszkina, Szekspira czy Dostojewskiego. Sukces Antka Boryny w 'Chłopach' również na tej właściwości się zasadza.(...) Drugą dominantą jest głos i doskonałe wyczulenie na frazę muzyczną wypowiadanego słowa. Pozwalają one artyście wydobyć całą barwę i piękno wypowiedzi. Przypomnijmy tutaj płyty 'Wielkie monologi romantyczne' i 'Słowa miłości i rozpaczy'." (Krzysztof Głogowski, "Mistrz poetyckiego tonu", "Kierunki" nr 50/1987).

Po pożarze Teatru Rozmaitości w Warszawie, w 1989 roku, artysta wycofuje się z czynnego życia zawodowego. W 1992 ukazuje się jego książka "Wszyscy jesteśmy aktorami...", zawierająca wspomnienia, a także przemyślenia i spostrzeżenia dotyczące pracy zawodowej.

Po kilkuletniej przerwie powrócił na scenę Teatru Polskiego, gdzie grał główną rolę w KRZESŁACH Eugene'a Ionesco (1995), Rejenta Milczka w ZEMŚCIE Aleksandra Fredry (1998). Znakomitą kreację stworzył w sztuce AKTOR MINETTI Thomasa Bernharda (1999).

"Tę wielką rolę w Teatrze Polskim reżyser powierzył Gogolewskiemu, który wydobywa z niej wiele tonów, sporo zaskakujących, łamiących przyzwyczajenia realistycznej narracji. (...) Gogolewski stworzył postać trudną do jednoznacznego określenia, wielką i małą, kabotyna i zarazem powalanego klęską człowieka, który namiętnie poszukuje nowej formuły teatru." (Tomasz Miłkowski, "Aktorskie tajemnice", "Trybuna", 10 grudnia 1999)

Do ostatnich osiągnięć artystycznych Gogolewskiego należą: doceniona nagrodą im. Aleksandra Zelwerowicza, rola hrabiego Szarma w OPERETCE Witolda Gombrowicza (2000) oraz Laurenty w NA CZWORAKACH Tadeusza Różewicza (2001) na scenie Teatru Narodowego . Te dwie role stanowią swoiste uwieńczenie dorobku aktorskiego artysty.

"Niby dwie równorzędne role, zagrane znakomicie, w tym samym ironicznie błazeńskim stylu, wymarzonym, jak się zdaje, dla aktora, który niegdyś uosabiał na polskiej scenie ideał bohatera romantycznego. (...) Powiadam - niby, bo przecież mimo całego mistrzostwa Gogolewskiego Laurenty jest już tylko powtórką z Szarma, zgodnie z zasadą filmowego "sequelu" wyostrzającą te cechy postaci, które za pierwszym razem najbardziej podobały się publiczności. Gogolewski w przedstawieniu Kutza jako zdziecinniały a chutliwy poeta u kresu życia jest więc przede wszystkim postacią jeszcze bardziej komiczną niż wyfraczony Szarm z laseczką. Problem jednak w tym, że w 'Operetce' postać taka byłaby znakiem nowej interpretacji dramatu - najbardziej wyrazistym znakiem jego otwarcia! - w *'Na czworakach' natomiast jest oczywistym potwierdzeniem najprostszego odczytania sztuki. Znakiem jej zamknięcia." (Jacek Kopciński, "Biała pierś róży i inne pokusy inscenizatora", "Teatr" nr 3/2001)

Ważniejsze nagrody:

  • 1962 - Nagroda Komitetu ds. Radia i Telewizji za role w Teatrze Polskiego Radia

  • 1964 - Nagroda Państwowa II stopnia za wybitne osiągnięcia aktorskie, a w szczególności za rolę Nerona w BRYTANIKU Jeana Racine'a, Gucia w ŚLUBACH PANIEŃSKICH Aleksandra Fredry oraz za rolę tytułową w PORTRECIE DORIANA GRAYA Wilde'a (ta ostatnia w Teatrze Telewizji)

  • 1966 - Nagroda za rolę Króla w sztuce Marii Dąbrowskiej STANISŁAW I BOGUMIŁA na 7. WROCŁAWSKIM FESTIWALU POLSKICH SZTUK WSPÓŁCZESNYCH we Wrocławiu

  • 1968 - Srebrna Maska w plebiscycie czytelników "Ekspressu Wieczornego" na najpopularniejszych aktorów Teatru Telewizji

  • 1969 - Nagroda Komitetu ds. Radia i Telewizji za kreację aktorską w spektaklu telewizyjnym MAZEPA Juliusza Słowackiego

  • Złoty Ekran sezonu 1969/70 za najwybitniejsze kreacje aktorskie w spektaklach Teatru Telewizji: MAZEPA Juliusza Słowackiego, BRACIA KARAMAZOW Fiodora Dostojewskiego oraz w filmie telewizyjnym URZĄD wg powieści Tadeusza Brezy

  • 1973 - Nagroda zespołowa Komitetu ds. Radia i Telewizji za telewizyjny film seryjny wg powieści Władysława Reymonta CHŁOPI

  • 1977 - Nagroda Indywidualna I stopnia Przewodniczącego Komitetu ds. Radia i Telewizji za reżyserię przedstawienia W MAŁYM DWORKU Stanisława Ignacego Witkiewicza w Teatrze Telewizji

  • 1982 - Nagroda "Trybuny Ludu" za całokształt pracy reżyserskiej i aktorskiej w teatrach dramatycznych w kraju oraz w Teatrze Telewizji, zwłaszcza za popularyzację klasyki polskiej

  • 1982 - Złoty Ekran za inscenizację PIERWSZEGO DNIA WOLNOŚCI Leona Kruczkowskiego w Teatrze im. Osterwy w Lublinie

  • 1983 - Nagroda Przewodniczącego Komitetu ds. Radia i Telewizji I stopnia za całokształt osiągnięć aktorskich w Teatrze Telewizji

  • 1984 - Nagroda Specjalna jury 10. OPOLSKICH KONFRONTACJI TEATRALNCH "KLASYKA POLSKA" w Opolu za dbałość o kulturę słowa poetyckiego w przedstawieniu FANTAZY Juliusza Słowackiego w Teatrze im. Osterwy w Lublinie

  • 1985 - Nagroda Teatralna Wojewody Lubelskiego za wybitne osiągnięcia artystyczne

  • 1985 - Nagroda Artystyczna im. Włodzimierza Pietrzaka za dokonania w zakresie sztuki aktorskiej i działalności teatralno-reżyserskiej

  • 1988 - Nagroda Przewodniczącego Komitetu ds. Radia i Telewizji za wybitne interpretacje poezji i prozy w audycjach artystycznych Polskiego Radia oraz współpracę z Telewizją Polską

  • 1995 - Honorowy medal im. Juliusza Osterwy

  • 2000 - Nagroda im. Aleksandra Zelwerowicza za rolę Hrabiego Szarma w OPERETCE Witolda Gombrowicza w Teatrze Narodowym w Warszawie

 

 

 | submenu |